Kula, kako god da joj je ime, pozicionirana je na vrhu brda Gardoša u okviru negdašnje Zemunske tvrđave do koje se dolazi čudnim spletom slikovitih, uskih, krivudavih i srmih ulica ili stepenica drevnog Zemuna. Srednjevekovni ambijent Gardoša pojačava i originalna gradska arhitektura, kaldrme te istrošene i iskrivljene stepenice od opeke…

Pogled na Zemun sa Beogradske tvrđave

Teško je napisati išta o „gradu od zemlje“ – Zemunu a ne spomenuti „grad od belog kamena“ – Beograd sa kojim se vekovima rivali i bratimi. Tako i ove tvrđave, Gardoška i Kalemegdanska, gledaju jedna u drugu i prkose. Jedina zemunska kula kao da se pravi važna pred onim mnogim beogradskim koje joj po lepoti, sve zajedno nisu ni do struka a Beogradske stamene zidine i bastioni kao da se šepure pred zemunskim ruinama i razvalinama… Tako je bilo oduvek. Nisu mogli jedan bez drugoga a ni zajedno. Toliko različiti da im čak ni Dunav nije isti.

Pogled na beogradsku tvrđavu i grad sa Zemunske kule

Legenda kazuje da je u kuli svoj život skončao slavni mađarski junak i borac protiv Turaka Janoš Hunjadi, u našem narodu poznatiji kao naš junak Sibinjanin Janko, te je u njegovu čast kula ponela njegovo ime. Istorija, međutim, pobija legendu i kazuje kako je Hunjadi uistinu skončao baš na tom mestu, unutar ondašnje Zemunske tvrđave ali čak 440 godina pre izgradnje kule.

Ime „Milenijumska kula“ je, sudeći po logici, najispravnije. Kulu su evidentno podigli mađari (gradnja јe završena 5. avgusta 1896. godine) kao simbol svog hiljadugodišnjeg boravka u Panoniji.

Neki izvori navode da je povodom ovog značajnog jubileja podignuto čak 5 identičnih građevina. Po jedna na svakoj krajnjoj granici ugarskog carstva:  severnoj, zapadnoj, istočnoj i južnoj (u Zemunu), te jednom centralnom kulom u Pešti. Pored Zemunske, navodno je u životu još samo ona Peštanska koju, uzgred, nisam uspeo da pronađem pretražujući znamenitosti današnje Budimpešte. Drugi izvori spominju sedam izgrađenih spomenika (dakle, ne nužno identičnih) u čast hiljadugodišnjeg jubileja, kojekude po današnjoj Mađarskoj, Slovačkoj, Ukrajini, Rumuniji i Srbiji. Bilo kako bilo, priče se donekle poklapaju, bar kada je „naša“ kula u pitanju.

Kulu su projektovale mađarske arhitekte, kombinujući različite umetničke stilove među kojima neznatno dominira romanički, kako bi naglasile tradiciju i dužinu trajanja ugarske kraljevine. Kula je građena od kamena i opeke a visina joj doseže 36 metara. Na vrhu kupastog krova nekada se nalazio orao čiji je raspon krila bio četiri metra.

Godine 1919. su popravljana oštećenja nastala za vreme Prvog svetskog rata, kada su je austrougarski vojnici koristili kao mitraljesko gnezdo. Kula je potom imala periode u kojima je služila kao umetnički atelje, ali i kada je bila potpuno ruinirana. Danas je restaurirana i služi kao umetnička galerija i vidikovac sa koga se pruža jedan od najlepših pogleda na Dunav, Zemun i Beograd.

Sama kula je neizostavan i dominantan element zemunske siluete a najlepši pogled na nu je upravo sa Dunava kao i sa susedne, Beogradske tvrđave.

Tekst i fotografije: Miroslav Bronzić

The post Kula na Gardošu first appeared on Beautiful Serbia.