Za neke od najlepših izleta, i to onih jednodnevnih, ne treba vam baš ništa posebno – ne računajući automobil i benzin (dizel) i nešto malo novca – koji biste potrošili i da ste ostali kod kuće. Da se ne biste opterećivali potragom za odgovarajućim restoranom, u prtljažnik spakujte dovoljno hladnih sokova i vode, sendviče, voće i, obavezno, čokolade i – spremni ste za „all inclusive“ izlet.
Pravac – Aranđelovac! Posle par desetina kilometara autoputem ka Nišu, brzo ćete stići do skretanja za Mladenovac i Topolu. Ako planirate da obiđete Topolu i Oplenac, to vam je više nego dovoljno programa za jedan dan, ali se tim izletom ovde nećemo baviti.
Kada prolazite Mladenovačkim putem (prođete Mladenovac i idete ka Topoli), videćete pored puta veliku tablu koja vas obaveštava da je u blizini mesto gde je izdahnuo jedan od najvećih srpskih vladara, despot Stefan Lazarević, 19. jula 1427. godine. Posle par kilometara vožnje sporednim putem, dolazite do lokalnog groblja i crkve – na proplanku zvanom Glavica, kod zaseoka Crkvine (blizu Mladenovca, danas selo Stojnik) – gde ćete naći spomenik – obeležje mesta gde je preminuo Despot Stefan. Njegov biograf, Konstantin Filozof, opisao je šta je ta smrt značila i kako je izgledala tadašnjoj Srbiji: „Kada je sa konja bio skinut, bio je u gradu (Beogradu) najedanput takav grom iznenada, strašan kakav nikada nismo čuli, od koga časa i tama bi u celom tom kraju, tako da se mislilo da je noć, koja se u zalazak sunca malo prosvetlila. A ovo je bilo u podne.“
Pošto se vratite na glavni put, nastavite vožnju i pratite put za Orašac (i Aranđelovac). U Orašcu se malo zaustavite i svratite u crkvu Vaznesenja Gospodnjeg, muzej Prvog srpskog ustanka (1804-1813.) koji je predvodio vožd Karađorđe a zatim malo prošetajte do obližnje Marićevića jaruge gde je ustanak i podignut davnog Sretenja 1804. godine.
Odatle vas svega par kilometara deli do Vrbice. Kakva sad Vrbica? E to vam je staro ime Aranđelovca, sve dok je knjaz Miloš nije prekrstio u današnji naziv, a u slavu na svetog arhanđela Gavrila.
Ovde možete ostati celoga dana – i prošetati kroz glavnu ulicu grada (što i nije neki provod), ili svratiti u čuveni, ogromni park (preko 20 hektara površine) i obližnju Bukovičku banju, a ako imate dovoljno elana – odatle možete i da se popnete do vrha Bukulje, na oko 700 metara nadmorske visine. Ukoliko niste poneli „lanč“ paket, možete ručati, naprimer, u čuvenom restoranu „Aleksandar“.
Nedaleko od centra Aranđelovca, otprilike na samom ulasku u grad (iz pravca Topole), nalazi se pećina Risovača, pored rečice Kubršnice. Ako ste već obišli Resavsku pećinu, Ceremošnju ili Rajkovu pećinu – nemojte očekivati da ovde vidite bilo šta slično. Risovača ne poseduje ni približno lep pećinski nakit, ali su zato u njoj pronađeni brojni ostaci i fosilizovane kosti iz perioda ledenog doba (pećinski medved, pećinski lav, pećinska hijena, divlji konj, divlje goveče, džinovski jelen, runasti nosorog, mamut, bizon), kao i tragovi kulture neandertalskih lovaca – kamene i koštane alatke. Kad pročitate koje su sve životinje obitavale u ovoj pećini, skoro biste pomislili da je ovde boravio, u najmanju ruku, neki neandertalski cirkus. Fali samo fosil one veverice iz crtanog filma „Ledeno doba“ pa da svi budu tu. Pećina je otkrivena (slučajno) sredinom prošlog veka, a istraživanja su počela 1953. godine i trajala sledeće tri decenije.

Za turiste je danas otvoreno 170 metara pećine. Pretpostavlja se da u nastavku pećine postoje kanali koji vode do srca planine ili možda i izlaze pri vrhu Venčaca.
Kao i u svakoj pećini, i ovde će oko vas da lepršaju slepi miševi – i to „potkovičari“, još jedna od ugroženih ali i zaštićenih vrsta. Koliko mi je poznato (možda zbog zimskog sna pećinskog medveda) pećina „radi“ od proleća pa nadalje. Za one koji se zapute na tu stranu, a da im se ne desi da „poljube“ vrata, tj. rešetke na ulazu u pećinu (a i nekadašnji rudnik) – evo i fosilnog telefona čuvara pećine: 034-712-415.

Ako nećete da ostanete u Aranđelovcu, zaputite se pravcem ka Topoli, a iz nje nastavite pravcem ka selu Stragari (ili ka Kniću, ili ka Kraljevu) ili pravcem ka Donjoj Šatornji. Uostalom, i ako niste sigurni za pravac, malo zastanite i pitajte meštane gde ste i kuda dalje. Nema boljeg GPS-a od tog.
Uskoro ćete naići na prvi od rudničkih manastira – Nikolje Rudničko ili Sveti Nikola, iz daleke 1425. godine. Ktitor je Nikola Dorjenović, vlastelin despota Stefana. Tokom 18. i 19. veka, manastir je bio glavni duhovni i kulturni centar ovoga kraja. Godine 1803. manastir je opljačkao a onda i zapalio Smail-aga, zvani rudnički bik, kada je izgorela i manastirska škola sa 40 đaka i dva učitelja kaluđera…
U crkvi su danas očuvana tri sloja živopisa: iz vremena izgradnje crkve (delovi likova arhijereja iz Službe Agnecu), zatim iz prvih decenija 17. veka, kao i iz vremena rekonstrukcije iz 1850. godine.
Kada nastavite dalje kroz Stragare, i prođete još par kilometara, naići ćete na table koje vas usmeravaju ka ostalim manastirima. Pođite prvo do Voljavče (Sveti arhanđeli Mihailo i Gavrilo), manastira skrivenog u gustoj šumi, nekada potpuno skrivenog od većine tadašnjih puteva, a time i zaštićenog od Turaka (mada ne i potpuno, pa je i on bio više puta oštećen, a 1759. opljačkan i pritom zapaljeni konaci i vodenica). Podignut je početkom 15. veka, kažu – na temeljima stare crkve iz 11. veka. Ktitor je bio Mihailo Končinović iz Srebrenice, vlastelin despota Stefana. Sredinom 18. veka manastir je bio utočište srpske hajdučke čete, a tadašnji iguman, i ne manje hajduk bio je Teodor Tepac (Ako je povremeno učestvovao u „tepanju“ Turaka, možda je „Tepac“ nadimak?). Od 1786. iguman manastira je Hadži Ruvim (Rafailo Nikšić), jedan od najviđenijih ljudi tog vremena, veliki prosvetitelj srpskog naroda. U manastir je došao i tu se zamonašio i Georgije Đorđević (Hadži Đera), te je zahvaljujući njima dvojici manastir postao jak nacionalni i kulturni centar. Posle bekstva pred Turcima, i vremena provedenog u Remeti, vraćaju se u manastir Bogovađa, ali obojica postaju žrtve dahija, 1804. godine.
U Voljavči se često skrivao Karađorđe sa svojom družinom, a kraće vreme, tokom 1805. godine, ovde se nalazilo sedište Praviteljstvujuščeg sovjeta srpskog, prve Karađorđeve vlade, na čijem čelu se nalazio prota Mateja Nenadović. Zbog „bespuća“ u kome se Voljavča nalazila, članovi Sovjeta su nagovorili Karađorđa da rad nastave u manastiru Bogovađa. Posle Prvog, došao je i Drugi srpski ustanak, a kao tužni spomen na te dane u manastiru je sahranjena glava Tanaska rajića, Karađorđevog barjaktara. Kada prolazite kroz Stragare, možete u centru mesta videti divan spomenik Tanasku Rajiću. Jedino što je ceo plato oko spomenika pretvoren u parking za automobile…

Ikone za ikonostas uradio je u 19. veku slikar Janja Moler. Tokom proslave 200. godišnjice Prvog srpskog ustanka i formiranja Prve srpske vlade, Voljavča (sa okolinom) je dodatno uređena i zaista je divno videti ovakav manastir. Manastir gde svaka stopa odiše srpskom istorijom…

Malo dalje, lokalnim putevima, uz blagi uspon – dolazite do manastira Sv. Petke ili Petkovice. U blizini su i reka Srebrenica, a nekoliko kilometara uzvodno nalaze se i ostaci srednjevekovnog utvrđenja zvanog Kulina. Crkva je najverovatnije podignuta u drugoj polovini trinaestog veka, o čemu govori i podatak sa nadgrobne ploče pronađene pored crkve. Veruje se da je crkva bila u ruševinama od 17. veka pa sve do 1996. kada se krenulo sa obnovom, koja je inače završena pre nekih 5 godina. U knjižici o manastiru može se naći i podatak da se „Petkovica“ pominje kao crkva Sv. Nikole, u povelji svetogorskom manastiru Sv. Pantelejmona. Povelju je izdala kneginja Milica, monahinja Evgenija, sa svojim sinovima Stefanom i Vukom, u Novom Brdu 1395. godine.
U crkvi se nalazi stari sloj živopisa – u niši istočnog zida priprate – Hristovo poprsje – što ovu fresku čini, možda, najstarijom u Šumadiji. Porta manastira je predivno uređena (što je postalo suvišno navoditi za srpske manastire) a pored ulaza u manastir nalazi se pokriveno odmorište i pravi vidikovac odakle možete podmlađivati oči divnim predelima Šumadije.
I, za kraj današnje manastirske ture, obiđite još i Blagoveštenje. Po predanju, manastir potiče iz vremena vladavine kralja Dragutina, kada je i rudnička oblast ušla u sastav srpske države. U vreme despota Stefana, manastir je ponovo podignut na ruševinama prethodnog. Delovi živopisa iz tog vremena mogu se i danas videti. Starije freske pripadaju moravskoj školi, a lepotom se naročito ističe centralni deo Strašnog suda.
Ni ovaj manastir nije imao ništa bolju sudbinu od ostalih rudničkih – rušenje, paljenje, razaranja… Posle obnove tokom 18. veka, manastir je bio aktivna podrška borbi protiv Turaka, pa je tako u vreme Karađorđa u manastirskim konacima bilo skladište baruta. Tokom drugog svetskog rata, i Nemci su spalili konake, da bi konačno obnova počela 1946. i završila se 1957. godine.
Istim putem se polako vraćate do sela Stragari i Donje Šatornje, a odatle se možete zaputiti ka mestu Rudnik. Imalo bi i tu šta da se vidi, ali put nas je dalje vodio ka Ibarskoj magistrali – a negde par kilometara pre nje, u blizini benzinske pumpe, odvaja se put, i to nedavno renoviran, ka Aranđelovcu. Prilično slabo obeleženim pravcima – vijugate kroz divne predele dok ste maltene jedini na putu. Da čitaoci ne ostanu u zabludi kako obožavam besciljno lutanje sporednim putevima i puteljcima – priznajem da se na otprilike pola tog puta između Rudnika i Aranđelovca nalazi naš prijatelj Žarko, u selu Trudelj, gde nas je čekao pravi izletnički ručak, meze, jagnjetina i sve ostalo što možete da zamislite.
Posle ne tako kratkog zadržavanja, nastavili smo putem pored akumulacionog jezera Garaši, pa krivudavim putem preko Bukulje – malo uzbrdo, a zatim nizbrdo – sve do Aranđelovca. Kome se više sviđa, može umesto na Garaše, da zavije preko Belanovice do Ljiga, a onda, naravno, Ibarskom do Beograda. Ili do Aranđelovca, pa istim onim putem preko Orašca i Mladenovca do auto puta.
Kako god odlučili, sigurno je da ćete se ovakvim „švrljanjem“ nauživati u šumadijskim pejzažima i rudničkim manastirima i da ćete, neosetno, (konačno) upoznati još jedan deo Srbije…

Postavi na Fejs

Tweet

Fotografije: Slađana Maksimović i Slobodan Ogrizović

The post ŠVRLjANjE PO RUDNIČKOM KRAJU first appeared on Beautiful Serbia.

Nedavno je Republički geodetski zavod objavio da je u naselju Pčelice, koje se nalazi 8 km zapadno od Kragujevca, geografski centar Srbije tako da i ne čudi što Šumadiju mnogi nazivaju ’’srcem Srbije’’.

Nekada je ova oblast obilovala nepreglednim gustim šumama, pretežno hrastovim i bukovim, pa otuda i ime Šumadija. Jovan Cvijić je napisao „i najniže šumadijske površi, često barovita dolinska dna, bile su isto tako pokrivene šumama, šibljem i žbunjem, i sve je to bilo isprepletano biljkama puzavicama„. Valovita Šumadija je oduvek bila privlačna za naseljavanje, doseljavanjem sa raznih strana paljene su i krčene šume kako bi se dobila obradiva zemlja, pa danas samo ime i poneki hrast podsećaju na to vreme.

Veći gradovi ovog regiona su Beograd (veći deo grada), Kragujevac (centar regije i administrativni centar Šumadijskog okruga u centralnoj Srbiji), Smederevo, Čačak (severni deo grada), Lazarevac, Aranđelovac, Gornji Milanovac, Jagodina, Mladenovac, Velika Plana…

Srbija je odlukom skupštine u 2009.g podeljena na sedam statističkih regiona (Vojvodina, Beograd, Zapadni, Istočni, Centralni, Južni i region Kosova i Metohije), prvobitno je predviđeno da Šumadija i zapadna Srbija budu dva statistička regiona – Centralni region i Zapadni region. Zbog neravnomernosti broja stanovnika, početkom 2010.g. doneta je odluka da se smanji broj regiona tako da se spajaju tako da se spajaju Zapadni i Centralni region i Istočni i Južni region.

Istorijski, najznačajnije je da je u selu Orašac, koje se nalazi na putu Aranđelovac – Mladenovac, podignut Prvi srpski ustanak. Otpočeo je 1804.g. kao lokalna pobuna protiv dahija a prerastao u prvu fazu Srpske Revolucije. Predvođeni Karađorđem, ustanici su uspeli da oslobode pašaluk. Ovaj ustanak je bio preteča Drugom Srpskom ustanku (1815.g.), koji je doveo da stvaranje moderne Srbije.

Pogodna klima, konfiguracija i sastav zemljišta pogodovali su da se od davnina ljudi u ovim krajevima bave uzgajanjem vinove loze. Vina iz ovih krajeva su nadaleko poznata po tradiciji i kvalitetu. Ovi krajevi su poznati po visokokvalitetnoj rakiji „Žutoj osi“. Pravi se od zrelih i nezagađenih šljiva koje i danas posećuje žuta osa, peče se u malim kazanima i ostavlja da odstoji više godina u hrastovim buradima.

Prirodne lepote

Šumadija je bogata planinama i one čine najveće prirodne lepote. Posebno su lepe u proleće kad ozelene, a leti su pogodne za odmor, osveženje i rekreaciju. Neke od tih lepotica su niska i zelena Avala, kupasti Vujan, usamljeni Juhor, dominantni Rudnik…

Manastiri i crkve

Šumadijska eparhija se može pohvaliti sa velikim brojem manastira i crkava, kao što su Manastiri Blagoveštenje, Pavlovac, Petkovica, Grnčarica… Svojom lepotom ističe se Manastir Kalenić sa crkvom Vavedenja Presvete Bogorodice, smešten je na obroncima Gledićkih planina u Levču. Podignut je u XV veku, spada u najznačajnija ostvarenja moravske škole.

Tekst napisala: Slavica Blagojević

Tweet

The post Šumadija, srce Srbije first appeared on Beautiful Serbia.

U gradu, u turističkom smislu, dominiraju: zgrada bivšeg okružnog načelstva, stara skoro koliko i sam grad u kojoj se danas nalazi Kulturni centar, Biblioteka, Moderna galerija, „Takovske novine“ i gradska televizija. Ispred zgrade su bele mermerne statue kneza Aleksandra, osnivača grada i vojvode Milana Obrenovića te bista Živojina Mišića koji je baš izove zgrade 1914. godine, komandovao Suvoborsko-kolubarskom bitkom. Sledeća važna i dominantna građevina je crkva Svete Trojice, Miloševa zadužbina iz 1860. godine. Crkvu je izgradio neimar Nastas Đorđević, iz čije porodice su potekli i pesnik Momčilo Đorđević, slikar Živorad Đorđević, romanopisac Slavomir Đorđević i muzičar Svetomir Đorđević, umetnici koji su ostavili važan pečat i trag u svom vremenu.

Važna obeležja grada su i Brdo mira sa spomenicima iz novije istorije i Norveška kuća (Vikinški brod u sred Šumadije) muzej zvaničnog imena „kuća Jugoslovensko – Norveškog prijateljstva“, spomenik na čvrste veze srpskih logoraša i Norvežana.

U Brusnici i dan danas živi tzv. Stara čaršija. U njoj se nalazi crkva iz 1836. godine u kojoj počivaju zemni ostaci vojvode Milana Obrenovića, preneseni  iz Rumunije.

Hotel “Šumadija“ koji se nalazi u centru grada je mesto gde možete odsesti ukoliko podrobnije želite da upoznate ovaj lepi grad i njegovu okolinu u kojoj ustinu imate šta da obiđete: planina Rudnik, Topola i Oplenac, manastiri Ovčarsko-Kablarske klisure, Knićko jezero, Rajac, etno selo Koštunići, planina Suvobor poznatija kao Ravna Gora i sl.

U bližoj okolini grada nalaze se Takovo i Savinac kao i manastiri Vraćevšnica i Vujan.

Takovo

U Takovu je Miloš Obrenović pre 185 godina otpočeo II srpski ustanak. Ovde možete videti sasušeni grm, naslednik autentičnog hrasta pod kojim je Miloš uzviknuo „Evo mene, eto vas…“ koji se nalazi u okviru spomen parka gde se nalazi spomenik Ustanku iz 1887. godine, cetralni detalj sa slike Paje Jovanovića „Ustanak u Takovu“ pretočen u bronzu.

U Takovu se nalazi i znamenita crkva brvnara s kraja 18. veka u kojoj je prota Melentije Pavlović pričestio ustanike kao i Muzej Drugog srpskog ustanka koji se nalazi u zgradi negdašnje škole koju je Takovu podario kralj Aleksandar Obrenović.

Savinac

Kroz Savinac je, kako kazuje nekada prolazio Sveti Sava pa mu otuda dolazi i ime. Kažu da i da se i dan danas, u kamenu može videti otisak kopita njegovog konja. Savinac je popularno izletište Milanovčana I njihovih gostiju. Ovde se nalazi i znamenita Savinačka crkva u kojoj počivaju zemni ostaci Vukove ćerke Mine Vukomanović Karadžić.

_______________________________
Travel portal ViaBalkans.com u svom tekstu o Savincu kaže:

Savinac je zaseok Takovskog sela Šarani, udaljen oko četiri kilometra od samog Takova. Legenda kazuje da je nekada ovuda prolazio Sveti Sava pa mu otuda dolazi i ime. Kažu da i da se i dan danas, u kamenu može videti otisak kopita njegovog konja.
Savinac nosi veliki kulturni i istorijski značaj. U njemu je knez Miloš Obrenović 1819. godine podigao svoju prvu zadužbinu, crkvu, u spomen svoje supruge knjeginje Ljubice. U crkvi počivaju zemni ostaci Mine Vukanović Karadžić, slikarke, pesnikinje i prevodioca. Mina Vukomanović Karadžić bila je Vukova kćerke i supruga univerzitetskog profesora Alekse Vukomanovića iz familije kneginje Ljubice.
Osim Savinačke crkve, posebnu znamenitost predstavlja i sačuvani čardak iz Miloševog doba i dva izvora mineralne vode u koritu reke Dičine, Svetinja i Mlačac.
Svake godine u julu mesecu ovde se održava likovna kolonija „Mina Vukanović Karadžić“, koja privlači mnogobrojne slikare i poštovaoce ove umetnosti.
Razvijen seoski turizam, gostoljubivost domaćina i lokalnog življa, običaji i gastronomija, blizina Takova i Gornjeg Milanovca obećavaju prijatan odmor i boravak u Savincu. Dok boravite u seoskim domaćinstvima, možete uživati u domaćim specijalitetima: siru, kajmaku, medu, rakiji i sl.
Pored navedenog, treba još dodati i šetnje po uzvišenjima i šumovitim padinama koje se spuštaju do samog sela, kupanje na Dičini, lov, ribolov i ostale čari seoskog života.

Manastir Vraćevšnica

Manastir Vraćevšnica nalazi se u istoimenoj varošici na putu Gornji Milanovac – Kragujevac. U vreme neposredno posle bitke na Kosovu ovde je podignut manastir. U manastiru se nalazi riznica sa bakropisom iz 18. veka, krst iz Drugog srpskog ustanka, delovi nameštaja dinastije Obrenović a u manastirskom dvorištu nalazi se Baba Višnin grob. Za neupućene, Baba Višnja je majka kneza Miloša Obrenovića.

Na tri-četiri kilometra iznad manastira, u Gornjoj Crnući nalazi se konak je kneza Miloša koji je svojevremeno, čak tri godine bio prestonica Srbije dok ista 1819. godine nije izmeštena u Kragujevac.

Manastir Vujan

Manastir Vujan je zadužbina predaka kraljice Drage Obrenović, u narodu poznatije kao Drage Mašin kojoj je u Milanovačkom gradskom parku nedavno podignut spomenik. Manastir je, 1905. godine, podigao Nikola Milićević Lunjevica, učesnik ustanka u Takovu.

U bližoj okolini Milanovca nalazi se i selo Ljutovnica u kome se nalazi još jedna autentična crkva brvnara.

Gornji Milanovac sa svojom okolinom je prava oaza i plodno tle za razvoj seoskog turizma koji je uveliko u usponu. Stoga, ukoliko vam smeštaj u gradskom centru koji smo preporučili na početku ovog teksta nije odgovarajući, isti potražite u seoskim domaćinstvima u okolini koja se profesionalno bave seoskim turizmom. Za pretragu ovakvog vida smeštaja preporučujemo vam sajt www.seoskiturizam.eu.

Tekst: M. Bronzić
Foto: M. Bronzić, S. Maksimović, S. Ogrizović

Postavi na Fejs

Tweet

The post Gornji Milanovac first appeared on Beautiful Serbia.

Građene su uglavnom pre i za vreme II srpskog ustanka kada je važilo tursko pravilo kako se crkve ne smeju graditi ni od kog drugog građevinskog materijala osim od drveta (kako bi bile kratkog veka i lako zapaljive). Isto tako, Turci su dozvoljavali da se crkva sagradi u selu osim ako se može sagraditi za jednu noć. Stoga, u tajnosti su se, po kućnim radionicama izrađivali elementi od kojih bi se za jednu noć sastavila crkva. Na Tursko pitanje „otkud ovde crkva?“ Srbi su odgovarali da je noćas ili onomad doletela s neba što je sujevernim Turcima bio dovoljan razlog da je ne diraju i ne ruše. Isto tako, pred naletima besnih Turaka crkve su rastavljane i sklanjane na sigurno dok ne prođe harač i zulum da bi potom bile ponovno sastavljane na istom ili drugom mestu. Ove crkve su se uglavnom nalazile daleko od važnih drumova i očiju Turaka.

Po drugoj teoriji, a moguće je objediniti obe teorije, Srbija, naročito Šumadija, bila je bogata drvetom koji je, shodno tome, bio i glavni građevinski materiijal. Naročito je na ceni bio Hrast čiji kvalitet i životni vek i dan danas ima svoje mesto u narodnom graditeljstvu.

Od 120 crkava brvnara u Srbiji preostalo ih je svega četrdesetak a neke od nih se nalaze u ne baš zavidnom stanju i vape za obnovom i restauracijom.
Međutim, ovakve crkve nisu jedinstvene i karakteristične samo za Srbiju. Ggrađene su svuda gde je drvo bilo važan građevinski materijal. Osim u Republici Srpskoj, ima ih u Slovačkoj, Rumuniji, Rusiji, Poljskoj kao i u Skandinaviji.

Tekst: Miroslav Bronzić

Tweet

Ostavite komentar na Fejsbuku

(Ukoliko želite da ostavite komentar na ovom portalu za to koristite polje na dnu stranice.
Možete da komentarišete na oba mesta)

The post Crkve brvnare first appeared on Beautiful Serbia.